Fototentoonstelling 'Dieren en planten uit een koud paradijs' in de Plantentuin te Meise

• http://www.br.fgov.be/PUBLIC/GENERAL/GENERALNL/calendarnl.php

Wie aan Antarctica denkt, ziet een onmetelijke ijswoestijn voor zich waar in de verste verte geen leven te bespeuren valt. Maar dit beeld geldt slechts voor een deel van het witte continent, dat meer dan 450 keer groter is dan ons land. Er zijn immers ook delen waar dieren- en planten zich hebben weten te vestigen en waar er in de zomermaanden van het zuidelijk halfrond nauwelijks sneeuw te bespeuren valt. De Zuidelijke Shetlandeilanden in de Scotiazee en de Zuidelijke IJszee zijn daar mooie voorbeelden van.

Naar één van die eilanden, Livingston, trok Dr. Bart Van de Vijver in 2009 op expeditie. Hij werkt als algoloog in de Nationale Plantentuin en onderzoekt vooral diatomeeën of ééncellige kiezelwieren. Gewapend met zijn onderzoeksmateriaal trok hij op het eiland rond. Tussen de staalnames door heeft hij de kans gegrepen om de ongerepte natuur en uitgestrekte landschappen in prachtige fotos te vereeuwigen. Soms waren zeeolifanten en pinguïns zijn enige gezelschap. Meer dan eens stond hij oog in oog met roofdieren als zeeluipaarden, pelsrobben, skuas en reuzenstormvogels. Niet ongevaarlijk maar het leverde wel prachtige beelden op, waarvan hij ons wil laten genieten tijdens deze tentoonstelling.

De Zuidelijke Shetlandeilanden bestaan uit 11 grote eilanden en talrijke eilandjes die zich op een lijn
van ongeveer 500 km lang uitstrekken parallel met de kust van het Antarctisch Schiereiland. Het
grootste eiland heet King George Island; het tweede grootste is Livingston Island. Dit laatste is 73 km
lang en 5 tot 34 km breed. Het is er het hele jaar door bewolkt, vochtig en er waait constant een
hevige westenwind. Het grootste deel van het eiland is bedekt met een ijskap die de laatste jaren
duidelijk inkrimpt. Ongeveer één vijfde van het eiland is ijsvrij, vooral aan de westkant, Byers
Schiereiland genoemd. Het is daar dat de enorme populatie zeeolifanten (Mirounga leonina), de
kolonies pelsrobben (Arctocephalus gazella) en vogels waaronder de stormband- en ezelspinguïn
(Pygoscelis antarctica en P. papua) te vinden zijn.

Dr. Bart Van de Vijver, die de fotos van deze tentoonstelling gemaakt heeft,
is onderzoeker in de Nationale Plantentuin van België. Het is één van de
specialisten van kiezelwieren of diatomeeën, microscopisch kleine algen,
slechts een honderdste van een millimeter groot, die leven in oceanen,
meren, rivieren, enz. Ze zijn dan wel onzichtbaar klein, maar ze komen in zo
grote aantallen voor dat ze als groep het belangrijkste mariene fytoplankton
vormen dat aan de basis staat van de hele voedselketen in zee en enorm
belangrijk is voor de zuurstofproductie op aarde. Kiezelwieren dienen als
voedsel voor het dierlijk plankton (krill), dat op zijn beurt gegeten wordt door
schaal-, schelpdieren en vissen. De aan- of afwezigheid van bepaalde
soorten levert waardevolle informatie op over de omgeving.
Wetenschappers kunnen de graad van verontreiniging van zoet water meten aan de hand van
diatomeeën die als bio-indicator fungeren. Ook voor de evolutie van
klimatologische omstandigheden, worden ze bestudeerd. Zo werden de
resultaten van het onderzoek van Bart Van de Vijver gebruikt om meer te
weten te komen over de klimaatgeschiedenis van Antarctica. Tijdens en
na zijn doctoraat en post-doctoraat in de polaire ecologie aan de
Universiteit van Antwerpen, ondernam hij meerdere missies naar het
Zuidpoolgebied o.a. naar de Crozetarchipel, Nieuw-Amsterdam, de
Kerguelenarchipel en Livingston.